Chu kỳ bán rã – Wikipedia tiếng Việt

Chu kỳ bán rã, chu kỳ nửa phân rã hay thời gian bán rã là thời gian cần để một đại lượng biến đổi với thời gian theo hàm suy giảm số mũ đạt đến lượng bằng một nửa lượng ban đầu. Thời gian này thường được ký hiệu là T hoặc t1/2.

Khái niệm này Open lần đầu trong phân rã hạt nhân. Mỗi chất phóng xạ, cứ sau mỗi chu kỳ luân hồi bán rã, 50% số nguyên tử của chất ấy đổi khác thành chất khác. Về sau, khái niệm này đã được vận dụng cả trong nhiều môn học khác .

Thời gian
(đơn vị là
chu kỳ bán rã)
Phần trăm
còn lại
0 100%
1 50%
2 25%
3 12.5%
4 6.25%
5 3.125%
6 1.5625%
7 0.78125%
N 100 % 2 N { \ displaystyle { \ frac { 100 \ % } { 2 ^ { N } } } }{\displaystyle {\frac {100\%}{2^{N}}}}

Bảng bên cho thấy phần trăm của lượng còn lại sau các thời gian bằng số nguyên lần chu kỳ bán rã.

Nếu N thể hiện đại lượng biến đổi theo hàm suy giảm số mũ của thời gian t:

N ( t ) = N 0 e − λ t { \ displaystyle N ( t ) = N_ { 0 } e ^ { – \ lambda t } \, }{\displaystyle N(t)=N_{0}e^{-\lambda t}\,}

với

  • N 0 { \ displaystyle N_ { 0 } }{\displaystyle N_{0}} là giá trị ban đầu của N khi t=0
  • λ là một hằng số dương (hằng số phân rã).

Chu kỳ bán rã là

t

1

/

2

{\displaystyle t_{1/2}\,}

{\displaystyle t_{1/2}\,} thỏa mãn:

N ( t 1 / 2 ) = N 0 ⋅ 1 2 { \ displaystyle N ( t_ { 1/2 } ) = N_ { 0 } \ cdot { \ frac { 1 } { 2 } } }{\displaystyle N(t_{1/2})=N_{0}\cdot {\frac {1}{2}}}

suy ra :

N 0 ⋅ 1 2 = N 0 e − λ t 1 / 2 { \ displaystyle N_ { 0 } \ cdot { \ frac { 1 } { 2 } } = N_ { 0 } e ^ { – \ lambda t_ { 1/2 } } \, }{\displaystyle N_{0}\cdot {\frac {1}{2}}=N_{0}e^{-\lambda t_{1/2}}\,}
e − λ t 1 / 2 = 1 2 { \ displaystyle e ^ { – \ lambda t_ { 1/2 } } = { \ frac { 1 } { 2 } } \, }{\displaystyle e^{-\lambda t_{1/2}}={\frac {1}{2}}\,}


λ

t

1

/

2

=
ln

1
2

=

ln

2

{\displaystyle -\lambda t_{1/2}=\ln {\frac {1}{2}}=-\ln {2}\,}

{\displaystyle -\lambda t_{1/2}=\ln {\frac {1}{2}}=-\ln {2}\,}

t 1 / 2 = ln ⁡ 2 λ { \ displaystyle t_ { 1/2 } = { \ frac { \ ln 2 } { \ lambda } } \, }{\displaystyle t_{1/2}={\frac {\ln 2}{\lambda }}\,}

Chu kỳ bán rã bằng khoảng chừng 69.3 % thời gian sống trung bình .

Ngoài phân rã hạt nhân, chu kỳ bán rã còn xuất hiện trong các quá trình điện học như mạch RC hay mạch RL circuit; ở đó, hằng số phân rã λ là nghịch đảo của hằng số thời gian τ của mạch. Với các mạch RC và RL đơn giản, λ bằng RC (tích điện trở và điện dung hay L/R (thương của độ tự cảm trên điện trở).

Trong phản ứng hóa học, lấy theo chuyển hóa bậc một, λ là hằng số vận tốc phản ứng .

Trong dược học chu kỳ bán rã của thuốc hay chất được cơ thể hấp thụ là thời gian để lượng thuốc giảm đi một nửa so với ban đầu, nhờ vào các quá trình hấp thụ và chuyển hóa khác nhau. Đây là một hằng số quan trọng của các loại thuốc trong dược học và thường được gọi là thời gian bán thải, ký hiệu bởi t1/2.

N

=

N

0

2

t
T

{\displaystyle \mathrm {N} ={\frac {\mathrm {N} _{0}}{2^{\frac {t}{T}}}}}

{\displaystyle \mathrm {N} ={\frac {\mathrm {N} _{0}}{2^{\frac {t}{T}}}}}

Đa phân rã[sửa|sửa mã nguồn]

Đại lượng phân rã có thể là tích của nhiều quá trình phân rã với các hằng số phân rã khác nhau. Ví dụ, xét quá trình phân rã với hai hằng số phân rã λ1 λ2, tương tự trên, ta có chu kỳ bán rã

T

1

/

2

{\displaystyle T_{1/2}}

{\displaystyle T_{1/2}} tương ứng là:

T 1 / 2 = ln ⁡ 2 λ 1 + λ 2 { \ displaystyle T_ { 1/2 } = { \ frac { \ ln 2 } { \ lambda _ { 1 } + \ lambda _ { 2 } } } \, }{\displaystyle T_{1/2}={\frac {\ln 2}{\lambda _{1}+\lambda _{2}}}\,}

hay trình diễn theo những chu kỳ luân hồi bán rã riêng không liên quan gì đến nhau :

T

1

/

2

=

t

1

t

2

t

1

+

t

2

{\displaystyle T_{1/2}={\frac {t_{1}t_{2}}{t_{1}+t_{2}}}\,}

{\displaystyle T_{1/2}={\frac {t_{1}t_{2}}{t_{1}+t_{2}}}\,}

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Hãy bình luận đầu tiên

Để lại một phản hồi

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai.


*